Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

De burger wil beleid - praktijk en weerbarstigheid van bestuurlijke vernieuwing

door dr. H.M.Post*

"Als je me twintig jaar geleden had gevraagd, dan was ik ronduit voor de gekozen burgemeester. Op dit moment ben ik niet zo voor een gekozen burgemeester omdat we eerst maar eens moeten kijken hoe het dualisme uitpakt." In een gesprek over bestuurlijke vernieuwing is Ineke van der Wel-Markerink, sinds vier jaar burgemeester van Rijswijk, zeer beslist. Ze is een enthousiaste bestuurder die op zoek naar het beste voor haar stad confrontaties met zaken die minder vlot lopen niet uit de weg gaat.

In 2002 werd de wet op de dualisering van kracht. Er kwam een scherpe scheiding tussen bevoegdheden van burgemeesters en wethouders aan de ene kant en van de raadleden aan de andere kant. In het Rijswijkse collegeprogramma 2002-2006 staat dat de gemeenteraad zich concentreert op kaderstelling, controle en volksvertegenwoordiging terwijl burgemeester en wethouder het dagelijks bestuur over de gemeente voeren. Verder wordt benadrukt dat een open benadering met respect voor elkaars argumenten de politiek in Rijswijk aantrekkelijk moet maken. Bestuurders zullen respect voor burgers en maatschappelijke partners voorop stellen waarbij integriteit van bestuur en ambtelijke organisatie een vanzelfsprekendheid is.

De theorie achter de wet is dat contact met burgers bevorderd wordt en dat zij inzicht en zeggenschap krijgen. Bij de wet op de dualisering hoort ook een rekenkamer die uiterlijk 2006 gerealiseerd moet zijn en die door onderzoek op maatschappelijke effecten van het beleid één van de controle instrumenten van de raad zal zijn.
Op de vraag, hoe het in de praktijk werkt, brandt Van der Wel los: "Ik weet niet of het er echt beter op wordt. De rekenkamer heeft te maken met beter inzichtelijk maken voor raadsleden wat er met het geld gebeurt. Het dualisme zou vooral het contact met burgers bevorderen. Het is de bedoeling dat een het raadslid meer de wijk ingaat. In praktijk wordt dat echter steeds moeilijker. Raadsleden moeten nog meer tijd intern besteden aan allerlei zaken. De rekenkamer bijvoorbeeld, daar gaan ze bovenop zitten maar ik zie ze weinig contact met burgers maken Wel zitten we nu met controle op controle op controle.

Net als in onze raad wordt in veel raden het dualisme uitgelegd als kritisch kijken naar B en W. Maar politiek is niet alleen een spel, het gaat vooral om de knikkers en wanneer je kijkt naar geld bij de gemeenten dan zie je dat er een zeer beperkte speelruimte is. Er zijn tegenstrijdige politieke belangen, de marges zijn smal. Dan moet er een griffie worden ingericht, dat kost ontzettend veel geld en dat is allemaal voor het functioneren van de raad. Dat geld kan niet worden gebruikt voor beleid. Dit geldt voor alle controlemechanismes. Als ik kijk wat we uit moeten geven aan controleren van wat we zitten te doen, en naar wat we allemaal niet moeten monitoren dan denk ik, dit is te erg. Als je weet hoeveel dit hele circus kost... De burger heeft hier geen boodschap aan, hij wil beleid, hij wil resultaat.

Er is bij de dualisering onvoldoende gekeken naar wat het probleem was bij de raden in het oude systeem. De treurigheid van politiek en overheid is niet een kwestie van hoe het raadswerk is georganiseerd, het is iets dat veel dieper zit. De mensen hebben het geloof in de politiek verloren. Waar vroeger wethouder, burgemeester en raadslid banen waren waar je voor ging, zijn dit nu de baantjes die niet meer in tel zijn. Voor een grote groep mensen is de raad minder nodig omdat men de juridische wegen kent en er op andere manieren mogelijkheden zijn ontstaan om zeggenschap uit te oefenen. Bovendien is politiek voor velen niet een leuk spel, er is een heleboel gesteggel maar wat komt er uit? Het raadslidmaatschap werd moeilijk te slijten. In de meeste gemeenten is een raadslid een deeltijdbaan naast een baan of zaak of kinderen en je krijgt er niet veel geld voor."

Bij wijze van spreken...
"Wat de rekenkamer betreft, die wet is natuurlijk wel aardig maar ook zonder die wet was een heleboel mogelijk. Wij hadden hier al een rekeningencommissie en die bestond uit leden van de raad. Persoonlijk ben ik een voorstander van meer onafhankelijkheid want dat geeft helderheid. Misschien dat ze straks naar een gecombineerde rekenkamer met andere gemeentes gaan. Ik ben iemand die vindt dat je zoveel mogelijk dingen met elkaar moet doen. Zorg dat je jezelf vrijspeelt. Samendoen kan veel tijd besparen. Het is veel werk als je het allemaal zelf wilt doen. Bovendien kun je van elkaar leren.

Onafhankelijkheid geeft helderheid. Een voorbeeld van hoe het werkt met een commissie bemand door mensen van buiten is onze klachtencommissie. Zij bekijken de klachten van burgers die ontevreden zijn over de manier waarop hun zaak behandeld wordt of over bejegening door ambtenaren of bestuurders. Klachten over bejegening zijn tot nu toe niet binnen gekomen maar ik durf niet met de hand op mijn hart te verklaren dat ze er niet zijn. Mensen klagen ook zonder officieel een klacht in te dienen. De regel is hier dat klachten niet meteen naar de commissie gaan, maar dat een klachtencoördinator per dienst kijkt of hij de klachten kan oplossen. Dat is heel vriendelijk maar ook verraderlijk. Vorig jaar hebben wij 43 klachten binnengekregen, dat zijn er 17 meer dan het jaar daarvoor. Dat vind ik veel, maar bekendheid van de mogelijkheid tot klagen speelt daarbij een rol. Er ging echter geen klacht naar de commissie omdat de coördinatoren van de verschillende diensten ze konden oplossen. Degene over wie geklaagd wordt krijgt bijvoorbeeld te horen, 'dat moet je niet meer doen', of een procedure wordt aangepast.

Beterschap wordt beloofd, maar de 459 andere mensen die in deze organisatie werken, leren daar niets van. Misschien hoeft dat ook niet want het betreft die ene persoon, maar het zou zo aardig zijn al die klachten eens bij elkaar te leggen en te kijken of er een algemene trend in zit. Bij sociale zaken-bezwaarschriften zijn 283 bezwaarschriften binnengekomen, daarvan is 41 procent gegrond. Ik moet een burgerjaarverslag maken en daarin registreer ik dit. Mij was aangeleverd hoeveel klachten er waren geweest en dat zoveel procent over het één en zoveel procent over het ander was afgehandeld. Toen ik dat ging optellen dacht ik: dames en heren, u vergeet één ding, 111 klachten zijn niet afgehandeld. Ik weet wel hoe dat komt: er bestaat een achterstand. Maar er is ook extra personeel ingezet. Waarom dan toch achterstand? Ik ga naar de wethouder en vraag om een structurele oplossing, die gaat het daar weer vragen aan anderen, maar op een gegeven moment ben ik het zat en zet ik in mijn burgerjaarverslag dat het een zootje is, bij wijze van spreken dan. In een kleine gemeente zou ik allang gezegd hebben, ik wil morgen een oplossing. Dat kan ik in een grote getrapte organisatie echter niet doen. Wanneer een directeur degene die onder in de organisatie in de uitvoering zit, niet op een juiste manier met problemen om leert gaan, dan gebeuren dezelfde fouten de volgende week weer. Ik vind dat buitengewoon frustrerend."

Gekozen Burgermeester
"Op dit moment ben ik niet zo voor een gekozen burgemeester omdat we eerst maar eens moeten kijken hoe het dualisme uitpakt.
Het nieuwe wetsvoorstel van Thom de Graaf over de gekozen burgemeester geeft de burgemeester meer macht. De burgemeester krijgt meer macht over de organisatie en dus ook over de gemeentesecretaris. Waarschijnlijk wordt dat weer uit de wet gehaald, want het is nadelig voor gemeentesecretaris en wethouders. Als je me twintig jaar geleden had gevraagd, dan was ik ronduit voor de gekozen burgemeester. In het kader van democratie zijn we immers allemaal voor mensen die we kunnen kiezen. Maar de democratische instrumenten zijn nu uitgebreid, men kan overal op reageren en via referenda wordt men overal bij betrokken. Gevolg is dat iedereen overal over gaat en niemand ergens over. Daartussen moet je iemand hebben die dat, zonder zijn eigenbelang voorop te stellen, toch nog een beetje coacht. Een gekozen burgemeester zie ik dat niet doen want die heeft een eigenbelang, namelijk om herkozen te worden. Een aangestelde burgemeester staat los van verkiezingsmomenten, kan van minder populaire zaken zeggen: 'kom dit moeten we nu wel afmaken'. In politieke strijd kan er een belang zijn om bepaalde zaken te laten liggen omdat men er misschien op afgerekend wordt. Wellicht past bij het dualisme een onafhankelijke bemiddelaar."

Steeds gekker
"Menselijke maat en contact met burgers moeten voorop staan. Maar het blijft ingewikkeld om zaken goed in te schatten, je moet een goed psychologisch inzicht hebben en groeiprocessen begrijpen.
Laatst organiseerden we hier een avond over de herstructurering van een oude wijk. Er kwamen veel mensen op af, 250 man. Na de pauze was de helft verdwenen. De rest wilde het niet meer over herstructurering hebben omdat men vond dat het allemaal erg meeviel. Het moest over veiligheid gaan. Tijdens die discussie werd het steeds gekker en bonter, de verhalen over onveiligheid zwollen aan. Omdat ik door dagrapportage van de politie exact wist wat in de wijk gebeurde, dacht ik, ik mis iets, het lijkt wel Sodom en Gomorra. We planden daarom nog een bijeenkomst om verder over veiligheid te spreken. Zes mensen kwamen opdagen, waarvan er drie zelf geen problemen hadden maar graag wilden helpen. Twee klachten over ervaren dreiging van hangjongeren in een portiek bleven over. Dit kon gemakkelijk worden opgelost door te zeggen, 'jongens ga ergens anders hangen', en wat strenger op te treden.
Uiteindelijk is het een niet waar te maken pretentie om te weten wat mensen wel en niet willen. Waar het om gaat is een organisatie in te richten, die burgers efficiënt en met respect behandelt."

*Hedda Post is redacteur van BASIS