Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Gewone mensen willen gewoon gelukkig zijn

door dr. H.M. Post*

"Wanneer er een debat is over houseparties, bezoek ik die feesten en onderga ik de muziek waarvan gevreesd wordt dat die bij deze generatie feestgangers tot blijvende gehoorschade zal leiden. Ik praat met mensen met de modder aan hun klompen, die met hun bazen om de tafel zitten om te onderhandelen over arbeidstijden. Voor een debat heb ik niet alleen de stukken gelezen maar ook de praktijk meegemaakt."

Leen van Dijke is bijna negen jaar lang lid van de Tweede Kamer geweest. Hij was fractievoorzitter van de RPF en toen deze later fuseerde met het GPV was hij lid en fractievoorzitter van de ChristenUnie. Bij de verkiezing in januari raakte hij zijn plaats kwijt aan Tineke Huizinga, die met voorkeur stemmen werd gekozen. Nu is hij ambteloos burger. Terugkijkend zegt hij: "parlementariër zijn is de mooiste hondenbaan die er is." Hij heeft een duidelijke opvatting over wat een kamerlid, een volksvertegenwoordiger, behoort te doen. Hij beheerde drie portefeuilles, sociale-, financiële- en economische zaken, en hij is blij een generalist te zijn; specialisten zijn te weinig gedwongen de samenhang der dingen in het oog te houden.
Op de vraag wat hij vindt van uitspraken dat de verkiezingsuitslag van 2002 te maken had me het feit dat het 'gemene volk' door de politiek verontachtzaamd is, en dat zoals PvdA kamerlid Adri Duivesteyn het uitdrukte, onder bestuurders en politici de belevingswereld van de middenklasse dominant is en ervaringskennis van het dagelijkse leven in andere sociale sferen vaak ontbreekt, zegt hij: "Er wordt zo vaak tegen de politiek aangeschopt, het is zo gemakkelijk om te roepen dat er nooit naar de mensen geluisterd wordt. Soms is hier aanleiding voor maar in zijn algemeenheid is het niet redelijk. Als je in de Tweede Kamer zit ben je medewetgever en volksvertegenwoordiger. De invulling van de taak van volksvertegenwoordiger begint voor mij op de werkvloer. Ik neem kennis van de problemen die de mensen op de straat bezig houden. De pijnpunten en knelpunten in de wetgeving wil ik horen van de mensen die ermee te maken hebben. Ik ga in gesprek met de bijstandscliënt die voor het loket komt. Ik praat met douaniers wanneer daar problemen zijn. Het is wel jammer dat slechts een beperkt aantal kamerleden op deze manier werkt want zo komt wetgeving tot stand waarvan men na drie jaar zegt, het levert niet op wat we bedoelen. Fouten leren wel hoe het in de toekomst beter moet. Dat je dingen signaleert die niet deugen, nou ja, pak maar een overheidsdienst bij de kop, of dat nu de arbeidsinspectie is of de sociale dienst of de uitvoering sociale zekerheid, je ziet dat er van alles misgaat. Gaat er wat mis, kijk dan wat, waar en waarom het misgaat: is het een structuurfout of een fout in de uitvoering. Probeer dan beleid te maken dat het probleem aanpakt. In het kamerwerk kun je de dingen die misgaan en de verbeteringen die je voorstelt wel voor het voetlicht brengen maar je moet ervoor zorgen dat er politiek draagvlak is, dus dat je goede verstandhoudingen in de kamer hebt en dat je de adequate mores kent om je voorstellen aan de orde stellen. Je moet wel zo slim zijn dat je ook oplossingen aandraagt."

Selectie
Ex-PVDA-kamerlid Bert Middel wekt in zijn boek Politiek Handwerk de suggestie dat de parlementariers van de PvdA yuppiesocialisten zijn die zichzelf als inspiratiebron hebben en Pieter Jelles Troelstra niet meer kennen, die politiek zien als een bedrijfsmatig proces en niet meer als een kwestie van kiezen op grond van ideeën en idealen. Middel oordeelt dat onderlinge strijden, bijvoorbeeld over het woordvoerderschap, niet van loyaliteit en solidariteit getuigen.
Van Dijke verdedigt de kamerleden fel: "In sommige fracties moet je altijd achterom kijken of er niemand is om je een mes in de rug te steken. Op de winkel moet gepast worden want na ziekteverlof of vakantie kan die overgenomen blijken. In de grote fracties moet men zich bewijzen voor de selectiecommissie, die ver weg staat van de Haagse praktijk. Het is noodzakelijk dat deze selectiecommissie iemand als onmisbaar beschouwt wil die kunnen doorgaan in de kamer. En waar maken en bewijzen kan nu eenmaal niet in de politiek wanneer je niet opvalt. Opvallen kan slechts met in het oog lopende dossiers. Staatsrechtelijke of juridische onderwerpen scoren niet. Op de publieke tribune is er geen hond wanneer er ingewikkelde wetgeving wordt behandeld. Kamerleden profileren zich op onderwerpen die de media als hapklare brokken krijgen aan gereikt. We leven in een mediacratie. Den Haag Vandaag wil aantrekkelijker en spannender debatten dan die over structuurwijzigingen in een wet. Waarom zouden kamerleden dan daarin investeren, terwijl men veel aandacht kan krijgen met een op zich eenvoudig onderwerp? In een tijd van vier jaar moet men zich bewijzen voor een volgende periode, waarbij de selectiecommissie vaak afgaat op wat de media zeggen en schrijven over een persoon. De selectiecommissies leggen te smalle criteria aan en zou zich eens moeten afvragen hoe het komt, dat er zo weinig staatsrechtelijke of juridische kennis in de kamer aanwezig is. Een fractiebestuur zou tegen de commissie moeten zeggen, deze persoon komt dan wel niet op de t.v., wordt niet geciteerd in de krant maar hij is zeer nodig voor de kwaliteit en samenhang in wetgeving."

Visie en financiering
De ChristenUnie bedrijft politiek vanuit een sterk levensbeschouwelijke basis. Fractievoorzitter André Rouvout spreekt over 'ideologische vervlakking' en 'technocratisch taalgebruik' van de politiek in het algemeen. Van Dijke: "Politici laden schuld op zich wanneer ze niet in gewone taal zaken uitleggen. Aan de andere kant haakt de samenleving snel af wanneer iets te moeilijk is en velt ze gemakkelijk een oordeel na één maal doorlezen.
De dominantie van het financieel-economische kader is erg bizar. Geen visie hebben is erger dan een financieringstekort. Het is vreemd dat een brede coalitie financiering als visie en keurslijf heeft. Ideologische vervlakking leidt gemakkelijk tot eenzijdige accenten. Wat is er onder Paars 1 en 2 voornamelijk tot stand gekomen? Dingen die geen geld kostten. Terwijl scholing, veiligheid en noem de items maar, redelijk verwaarloosd zijn. Het gaat er niet om de collectieve lasten te verlagen ten koste van de collectieve lusten. Er zijn verantwoordelijkheden overboord gekieperd, zonder dat men zich afvroeg of mensen in staat waren nieuwe verantwoordelijkheden op te pakken. Dit is gebeurd vanuit een dwangmatige zucht naar lastenverlichting en een dwangmatige zucht om het financiële plaatje rond te krijgen. De vraag wat het in onze samenleving aanrichtte, deed er niet toe. Visie hebben is nodig om een beleid consistent te maken. Zowel de VVD als de PvdA en ook het CDA hebben gezwabberd. Kijk bijvoorbeeld naar de lijn van het CDA wat infrastructuur aangaat: wel kwartje van Kok terug, niet kwartje terug, wel aan de pomp, niet aan de pomp, en dat wisselde steeds. Wat is nu de visie op de samenleving? Ik vind het een schande als ik zie hoe het eerste kabinet van Jan Peter Balkenende is omgegaan met de schepping. Binnen het keurslijf van het financiële plaatje was er onvoldoende ruimte voor goed milieubeleid. Natuurlijk weet hij wel beter, maar daarvoor moet hij zijn club meekrijgen.
Ik vind het grote dwaasheid dat we in 2007 uit moeten komen op een financieringstekort van nul. Waarom 2007? Niet één land in Europa doet dat. De ondersteuning van economie en financiering van scholing wordt danig beperkt. Is het financieringstekort dan het enige dat telt? Ik ben ook voor een balans op de begroting dicht bij nul, maar daar waar het jaren is scheefgegroeid kan het niet op zo'n korte termijn rechtgetrokken worden. Als men dit wel doet, laat men zich zodanig door het dogma van het financieringstekort leiden, dat het schadelijk is voor de samenleving. Alles wordt teruggevoerd op rationaliteit en functionaliteit alsof dat het enige criterium van beoordeling der dingen is. In de zorg zie je hoe dat fout gaat. Het werkt niet om in de wijkzorg mensen te verzorgen of te wassen met een stopwatch in je hand. We zijn echt verkeerd bezig wanneer we verzorgers met een organizer op pad sturen en laten tijdschrijven.

Regeerakkoord
Het regeeracoord neemt een dominante positie in het parlementaire bedrijf in. Op de vraag, hoe democratisch zo'n akkoord is, antwoordt van Dijke: "je kunt in een coalitie niet zonder. Het is wel zo handig, dat een coalitie voor vier jaar vaststaat, maar het niveau waarop in het regeerakkoord afspraken worden gemaakt, is veel te gedetailleerd. Er wordt nu tot ver achter de komma opgeschreven hoe ze het zullen doen en vervolgens moet het verstand van alle coalitiepartners op nul, want verbeteringsvoorstellen of andere ideeën doen er niet meer toe. Ambities voor de komende vier jaar opschrijven is prima, maar laat toch aan de Kamer en aan de ministers ruimte om het beter te doen dan is voorgesteld. Er is een grote krampachtigheid ontstaan rondom de tekst van het regeerakkoord, omdat dit de laatste strohalm is die de coalitie bindt. De Kamer wordt buiten spel gezet maar dat doet de Kamer ook zelf want ze aanvaardt dat het regeerakkoord een dwingend bindend kader is geworden. Dit komt voort uit een cultuur van wantrouwen.
Het aantal debatten in de kamer is in de tijd van negen jaar bijna verdubbeld. Veel te veel debatten gaan over zaken waarvan ik denk, laat alsjeblieft de ambtenaren zich daar ontzettend druk over maken maar laten politici zich daarmee niet bemoeien. Debatten zijn nu op een detailniveau terechtgekomen waarbij de minister hulpvragend naar de ambtenaren kijkt want hij weet het ook niet. En hij of zij moet het ook niet weten. De Kamer drijft weg van de politieke beoordeling der dingen, het gaat al snel niet meer over de zaken waarmee een politicus zich bezig dient te houden. Politiek bedrijven is niet je ministers uit de wind houden, is niet denken, is dit goed voor de partij wanneer je daarbij tekort zou schieten als volksvertegenwoordiger. Politiek bedrijven is gewoon nadenken met je botte verstand, is inleven: gewone mensen willen gewoon gelukkig zijn."

*Hedda Maria Post is redacteur van BASIS

Literatuur:
- André Rouvoet, H.J. Schoo, Bart Tromp en Paul Schabel, Haagse Tegenstrijdigheden Amsterdam University Press Salomé Amsterdam 2003.
- A. Duivesteyn, 'De revolutie der buitengeslotenen' In: Na de dreun, Socialisme & Democratie, 5/6 (2002).
- Bert Middel, Politiek handwerk Meulenhof Amsterdam 2003.