Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Ten Geleide

Toekomst is verandering. De daarbij behorende verwachtingen en onzekerheden scheppen, hoe paradoxaal ook, de constante in het alledaagse leven.
Beleid en toekomst hebben een dialectische relatie, beleid en beleidsonderzoek een cyclische. De toekomst van beleidsonderzoek heeft alles te maken met data die beleid een grond, een reden en een doel kunnen geven. Data brengen de output in kaart en daarmee het falen of slagen van beleid. Op basis hiervan kan dan weer nieuw beleid geïntendeerd, beargumenteerd en gegrond worden. Alles draait om data.

Heeft de ontwikkeling van de technologie in de IT-industrie een exponentieel karakter, voor data geldt dit in nog extremere mate. Vorig jaar werd er wereldwijd naar schatting 40 exabytes (4 x 1019) unieke informatie gecreëerd. Dat waren in één jaar tijd meer data dan in de afgelopen 5000 jaar samen. Data zijn de enige grondstof op aarde die in onbeperkte hoeveelheden beschikbaar is en nooit uitgeput zal raken volgens 'De wet van Donkers' in Beleidsonderzoek 2.0.
Vorig jaar vonden in Nederland bijvoorbeeld 6 miljard pintransacties plaats en werden met de Chipknip 175 miljoen betalingen gedaan. De sporen die dit achterlaat, geven op een andere manier inzicht in de koopstromen - koopkrachtbewegingen van consumenten - dan de traditionele methoden op basis van enquêtes.

De Rabobank en EIM ontwikkelden een instrument dat gebruik maakt van de transactiedata van de Rabobank om de koopkrachtbewegingen te volgen. Met name de geaggregeerde informatie over de pinbetalingen en -ontvangsten helpt om inzicht te krijgen in de regionale herkomst en bestemming van de consumptieve bestedingen. Voor beleidsmakers en ondernemers is het mogelijk zo nauwkeurige informatie te verwerven waarop zij hun beleidsbeslissingen kunnen funderen. Het artikel Koopstromen op basis van elektronische betaaltransacties geeft de ins en outs.

De Beschikbaarheid van data is volgens het gelijknamige artikel de basis voor beleid. Het is de bedoeling dat in Nederland de OV-chipkaart en de kilometerheffing worden ingevoerd. De beleidsmaker kan de kilometerheffing differentiëren, zodat er efficiënt een prijsinstrument kan worden ingezet. Beschikbaarheid van GPS-data gecombineerd met prijzen, levert wetenschappelijk gezien waardevolle data, op basis waarvan gedragseffecten kunnen worden geëvalueerd. De OV-chipkaart registreert gedetailleerd het reizigersgedrag. Op de gedragsdata wordt beleid gebaseerd.

Veel kan gemeten worden, zelfs wat we niet weten. Meten wat we niet weten beschrijft de associatieve conditionering die in belangrijke mate ten grondslag ligt aan affiniteit met welk object / subject dan ook. Rationele overtuiging is maar een klein deel van het verhaal. Ook al hebben we zelf het idee dat onze keuzes en voorkeuren rationeel zijn, dat wil niet zeggen dat zij ook 'waar' zijn.

In het interview betoogt Alexander Rinnooy Kan dat ook beleid niet vanzelfsprekend rationeel is. Voor beleid kunnen verschillende redeneringen valide zijn maar toch met elkaar strijdig. Dan moet er worden gekozen.
Maar zolang individuen volstrekt ernstig kunnen zeggen: 'ik laat me niet beïnvloeden door reclame, ik koop alleen bekende merken', zal irrationaliteit van beleid waarschijnlijk niet als hinderlijk ervaren worden. Beleid wordt hinderlijk en vergroot de kloof tussen burger en overheid, wanneer het overbodig blijkt.