Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Sekuele gezondheid tegen een culturele achtergrond

Ik douche drie keer per dag

Door dr. H.M. Post*

“Je streeft ernaar met zoveel mogelijk verschullende meiden van verschillende nationaliteiten naar bed te gaan. Dat is een teken van mannelijkheid.” “Seks is meestal zonder voorspel. Dan duwt een jongen je tegen de muur en dan heb je dus geen tijd om na te denken.” “Ik was 14, mijn vriend 16. Hij was er al aan toe, ik niet. Ik wist niet eens wat ik deed maar ik gaf hem gewoon zijn zin.” “Ik ben niet bang voor soa’s, ik douche drie keer per dag.”

Deze uitspraken van allochtone jongeren staan in het recente onderzoek van Research voor Beleid naar de seksuele gezondheid van allochtone jongeren. Of het er bij autochtone jongeren beter of anders toegaat, is de vraag. Het onderzoek geeft daarover geen uitsluitsel want het richtte zich niet op hen. Toename van geconstateerde problemen wijst er namelijk op dat het ingezette preventie- en interventiebeleid op het gebied van seksuele gezondheid bij bepaalde bevolkingsgroepen niet aan lijkt te slaan. Bevindingen van het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid (RIVM) tonen aan dat het aantal seksueel overdraagbare aandoeningen bij allochtone jongeren groeit.

Het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport wil slagvaardig beleid ontwikkelen om seksuele gezondheid in brede zin te bevorderen. Men constateerde dat recentelijk ontwikkelde interventies waren gericht op niet-gespecificeerde multiculturele groepen. Daarnaast was het effect van deze interventies onvoldoende geëvalueerd.

Gevoelig onderwerp

In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport verrichte Research voor Beleid in samenwerking met het marktonderzoekbureau IPM kwalitatief onderzoek met als doel passende aanbevelingen te formuleren voor effectieve en praktisch uitvoerbare interventies, die de seksuele gezondheid bij risicogroepen verbeteren. Onlangs werd het onderzoeksrapport Doel(groep) bereikt uitgebracht. Onderzocht werd, hoe preventieprogramma’s kunnen worden toegespitst op deze groepen. Het bereiken van deze groepen en aansluiting vinden bij hun belevingswereld is daarbij van groot belang. Er werd naar de bevindingen gevraagd van personen die interventies hebben ontwikkeld en/of uitgevoerd voor de doelgroepen. Ook de ervaringen van de moeilijk bereikbare doelgroep zijn in het onderzoek verwerkt. Om te zorgen dat deze jongeren over een dergelijk gevoelig onderwerp wilden praten, is een team ingezet van onderzoekers die niet alleen ervaring en affiniteit met de doelgroepen hebben maar ook met het afnemen van vraaggesprekken over gevoelige onderwerpen. De onderzoekers namen de vraaggesprekken af samen met een specialist die thuis is in de taal en cultuur van de respondenten, de linking-pins.

Specifieke problemen

Eerder onderzoek wijst uit dat de belangrijkste problemen met de seksuele gezondheid van bepaalde groepen allochtonen zijn:

- tienerzwangerschappen onder Surinaamse en Antilliaanse meisjes

- onbedoelde zwangerschap onder Afrikaanse en Midden- en Zuid-Amerikaanse vrouwen

- soa's onder Surinaamse en Antilliaanse jongeren

- seksuele dwang onder allochtone jongeren.

Cultureel of sociaal?

Misschien meer nog dan cultureel bepaalde determinanten spelen sociaaleconomische en maatschappelijke factoren een dominante rol. De groep respondenten is over het algemeen laag opgeleid en komt uit achterstandswijken. Seksuele ongezondheid is vaak een onderdeel van een complexe problematiek: weinig of geen opleiding, geen werk, geen geld, alcohol en drugsgebruik. Culturele determinanten gelden voor jongens minder uitgesproken dan voor meisjes. Bij jongens bepaalt de subcultuur hun handelingen sterker dan de etnische achtergrond. De gevonden oorzaken waarom preventie en interventie minder aanslaan in de onderzochte groepen, spelen ook bij autochtonen een rol. Gebrek aan kennis leidt tot verkeerde inschatting van risico’s. Mensen met een lage opleiding en een laag inkomen hebben beperktere vaardigheden om zichzelf effectief te beschermen tegen allerlei soorten problematiek. Ze hebben een laag zelfbeeld en een negatieve toekomstverwachting. De hiermee gepaard gaande opvatting dat je niet veel invloed op je leven kunt uitoefenen, werkt onverschilligheid en weinig respect voor zichzelf en anderen in de hand. Achteloosheid in het omgaan met contraceptieve maatregelen hoort hierbij. Verveling speelt een rol. Als er niets te doen is kan seks een substituut zijn voor criminaliteit. ”We hebben niets te doen, dus gaan we op zoek naar meisjes, anders krijgen we weer problemen met de politie”, zegt een Antilliaanse jongen.

Opvoeding

Naast deze sociale factoren is het ook zo, dat verschillen in de omgang met seks te maken hebben met de opvoeding thuis. Betrokkenheid van ouders bij hun kinderen heeft een positieve invloed. Deze kinderen lopen later minder risico. Ook praten over seks is zinvol. Vooral in Turkse en Marokkaanse gezinnen is dit onderwerp echter taboe. Men verwacht dat kinderen voor het huwelijk geen seks hebben en gaat ervan uit dat praten over seksualiteit als het ware toestemming geven is om het wel te doen. Als ze kuis leven, kan er niets gebeuren is het struisvogelmotto. Dat een dochter aan haar ouders vertelt dat ze geen maagd meer is, is gewoon ondenkbaar. Onderling bespreken jongeren wel allerlei zaken die met seks te maken hebben. Meisjes kunnen dan ook gechanteerd worden omdat ze bang zijn dat hun seksuele gedrag bekend wordt in het gezin.

Jong actief

Wat opvalt is dat veel respondenten, op Turkse en Marokkaanse meisjes na, al op zeer jonge leeftijd seksueel actief, zeer actief, zijn. Sommigen beginnen al voor hun tiende jaar. Jongeren leren elkaar kenen via chatboxen, hyves en MSN en de kennismaking leidt vaak snel tot seksuele contacten. Ze hebben wisselende partners, seks is vluchtig en vindt buiten plaats of bij iemand van wie de ouders niet thuis zijn. Zowel jongens als meisjes verbinden status aan vroeg beginnen met seks, aan vaak seks en aan seks met veel verschillende partners. Risico’s worden niet erg serieus genomen. Een Kaapverdiaanse jongen zegt: “Op een pakje sigaretten staat dat roken dodelijk is, maar iedereen weet dat je van één sigaret niet dood gaat. Met seks is dat net zo.” Veel jongeren weten niet welk risico ze lopen met een onbehandelde soa. Zo kan de meest voorkomende soa, chlamydia, voor vrouwen ernstige gevolgen hebben. Een vrouw merkt vaak niets van de bacteriële infectie en blijft er daarom vaak lang mee doorlopen. Chlamydia kan dan een eileiderontsteking veroorzaken die littekenweefsel vormt. De complicaties daarvan hebben vaak onvruchtbaarheid en soms buitenbaarmoederlijke zwangerschap tot gevolg. Buitenbaarmoederlijke zwangerschap is wereldwijd een belangrijke doodsoorzaak voor vrouwen.

Relationele vaardigheden

Nu is voldoende kennis niet altijd een garantie voor seksuele gezondheid. Voldoende kennis leidt niet automatisch tot voldoende vaardigheden. Iedereen weet hoe hij een condoom omdoet en iedereen kent de anticonceptiepil. Van belang zijn vooral relationele vaardigheden. Bij de laagopgeleide jongeren hebben jongens relatief weinig respect voor meisjes en vrouwen. Seks is hier vaak een eenzijdige handeling waarbij de mannen geen rekening houden met de wensen van een vrouw. In de beleving van veel allochtone jongens moeten vrouwen beschikbaar zijn voor seks. Over seks wordt niet gesproken of onderhandeld, het is iets wat je moet doen. Wat vrouwen en meisjes willen is van ondergeschikt belang. Bij Turkse en Marokkaanse meisjes speelt dat ze niet geleerd hebben nee te zeggen tegen mannen, bij Surinaamse en Antilliaanse speelt dat ze vaak zo vroeg beginnen met seks dat ze voor zichzelf nog geen grenzen hebben afgebakend. Dit gebrek aan weerbaarheid is zeker een oorzaak van soa’s en ongewenste zwangerschappen.

De Rutger Nisso Groep heeft overigens eerder vastgesteld dat allochtone meisjes weliswaar te veel anticiperen op de behoefte van jongens en zichzelf daarom wegcijferen, maar ziet hierbij niet veel verschil met laagopgeleide autochtone meisjes.

Aanbevelingen

Het is daarom van groot belang om naast het vergroten van kennis over soa’s en de hulpverlening, gericht aandacht te besteden aan relationele vaardigheden tussen man en vrouw. Omdat de doelgroepen actief zijn op Hyves, YouTube en MSM is internet een voor de hand liggend medium tot interventie. Het zou daarbij volgens de onderzoekers van Research voor Beleid goed zijn interventies zoveel mogelijk te differentiëren naar leeftijd, geslacht en etniciteit. Belangrijk is dat de focus breed is: aandacht voor seksuele gezondheid in brede zin, gericht op aspecten die te maken hebben met de levensstijl van de doelgroepen, zoals drank- en drugsgebruik. Mentaliteitsverandering is een doel.

Er is volgens professionals sprake van versnippering in kennis over interventies en de uitvoering daarvan. Daarom zou het goed zijin als de centrale regie bij één landelijke instelling wordt ondergebracht.Wanneer de verantwoordelijkheid voor het thema centraal is, kan kennis gebundeld worden. Bij lokale ontwikkeling en uitvoering van interventies kan dan gebruik worden gemaakt van expertise die elders is opgedaan in samenwerking met de zelforganisaties. Bewezen effectieve interventies kunnen breder geïmplementeerd worden.

Jongeren blijken bereid zelf actie te ondernemen. Een vorm van interventie zou peer education kunnen zijn, voorlichting die aansluit bij de belevingswereld van de doelgroepen. Als men zich kan identificeren met iemand die iets vertelt, wordt dat gemakkelijker aangenomen en herkend.

Voorbeeld van een best practice is de soa-bus in Rotterdam, een initiatief van het centrum voor seksuele gezondheid Sense. Deze interventie is weliswaar niet primair preventief maar heeft zeker preventief effect. De bus komt naar de jongeren toe, het testen is anoniem en gratis. Zo worden jongeren geholpen, die al langer rond lopen met het idee zich te laten testen op een soa. De drempel naar de huisarts of de GGD is voor hen te hoog omdat ze bang zijn voor kosten of om hun ouders tegen te komen bij de huisarts.

Kijk voor meer informatie en het rapport hier.

*Hedda Maria Post is redacteur van Basis.