Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Voor en naar de crisis

Ongeschokt optimisme en enthousiasme

Door dr. H.M. Post*

"Het is voorbij, het is over. De banksector wordt weer saai, de bank wordt de oude spaarbank waar je rustig je geld kunt neerleggen tegen een niet al te hoge rente. Toezicht wordt aangescherpt, korte termijn bonussen verdwijnen. Niemand gaat zich meer wagen aan financiële producten die niet inzichtelijk zijn. De centrale bank zal zeggen dat producten die onbegrijpelijk zijn de markt niet op mogen.

In alle nieuwe boeken voor managers zal maatschappelijk verantwoord ondernemen een issue zijn. Zal even wennen zijn voor de managers. Er zal gelet worden op het human capital, op normen en waarden binnen en buiten het bedrijf. Zorg dat je in de samenleving geworteld bent, zorg dat de samenleving jou een aantrekkelijk bedrijf vindt, je ziet zitten als werkgever. Zorg dat werknemers trots kunnen zijn op hun bedrijf. Zo is het hier in Nederland ooit begonnen en daar gaan we naar terug."

Ondanks de krimp
"De voorspelling van het Centraal Planbureau laat zien dat ons land in 2009 te maken krijgt met een krimp van -3,5 %, de zwaarste economische crisis sinds 1931. Voor 2010 wordt ook nog een kleine krimp verwacht van -0,25%. Deze voorspelling is veel slechter dan eerdere voorspellingen en is overal hard aangekomen. Vooral de sterk oplopende werkloosheid baart zorgen. Dit betekent in ieder geval dat het kabinet er alles aan moet doen de schade zoveel mogelijk te beperken. En dat kan alleen in goede samenwerking met werkgevers en werknemers. Via het beproefde poldermodel moet er voor de jaren 2009 en 2010 een nationaal stimuleringspakket worden ingezet dat de economie aanjaagt en de werkloosheidsstijging afremt. Ons unieke poldermodel heeft in het verleden (bijvoorbeeld akkoord van Wassenaar) zijn slagkracht bewezen. Wanneer ik als minister in het buitenland was moest ik vaak uitleggen wat het poldermodel inhoudt. Men begreep het niet, vond het raar dat ik met werknemers sprak, dat doe je toch alleen als ze staken. Nou nee, wij doen dat juist van te voren. Met werknemers en werkgevers zitten we om de tafel. Polder- en marktmodel hoeven elkaar niet te bijten."

Casinokapitalisme
"De crisis komt in eerste instantie eigenlijk niet door de slechte hypotheken. De echte aanleiding is de schuldeneconomie. De neoliberale doctrine van Ronald Reagan, lage rente, lage belasting, weinig overheid, weinig toezicht, de markt doet zijn werk, er is zelfregulering, leidde tot gigantische schulden. Onder Reagan was Amerika bijna failliet, onder Bush helemaal. De republikeinen hebben een problematische schuldeneconomie gecreëerd. Echter, wat de republikeinen bepaald niet deden, was de markt zelf zijn werk laten doen. Ze hebben zich er constant mee bemoeid. Als de economie ook maar even haperde, zeiden de adviseurs: 'we moeten er een belastingverlaging tegen aan gooien en/of de rente verlagen.' Als ze de markt zijn gang hadden laten gaan, was er nu een minder heftige crisis geweest. Gaat het dan goed wanneer de markt zijn werk kan doen? Natuurlijk niet. Je krijgt misorganisatie en hebzucht en het milieu gaat eraan. Ten koste van alles namelijk moet de aandeelhouder worden voorzien. Dit casinokapitalisme is nu voorbij. Waarom is het misgegaan? Greenspan zei achteraf dat hij zeer verbaasd was over de hebzucht van de bankiers. Greenspan leefde in een ivoren toren. Hij heeft het gedrag ongetwijfeld gestimuleerd maar bleef in zijn toren."

Het systeem is niet bestand tegen 'boevenstreken'
"We spreken nu over de tijd van voor de crisis en van na de crisis. Deze crisis was niet voorzien, het was er een die zich voltrok in de haarvaten van de economie, dat gebeurt niet zo vaak. Het is een systeemcrisis in de financiële sector. Wanneer een bank omvalt krijg je een rollingstone-effect. In de financiële sector is alles fout gegaan wat fout kon gaan. Er was een korte-termijn bonuscultuur, die de hebberigheid prikkelde en stimuleerde dat onduidelijke producten werden doorverkocht en doorverkocht en doorverkocht. Normen en waarden speelden helemaal geen rol, men keek alleen maar naar het eigen financiële gewin. Het systeem is niet bestand tegen de streken van hebberige boeven. Ons toezichtsysteem gaat primair uit van fatsoenlijke mensen."

Blunder van de eeuw
"Als men later terugkijkend vraagt: 'wat was de blunder van de eeuw?', zal men zeggen: 'dat Henry Paulson, de Amerikaanse minister van Financiën de bank Lehman Brothers heeft laten omvallen'. Op 15 september 2008 toen Paulson zei dat hij de Lehman bank niet zou steunen, stortte Wall Street in elkaar: het geschatte waardeverlies daarvan liep tegen de 1200 miljard dollar. Had hij de bank gesteund dan was de vertrouwenscrisis niet zo diep geweest.
De Europese leiders hebben het beter gedaan. Ze hebben ingegrepen, kapitaalsteun gegeven en beloofd banken niet te laten omvallen. Bij een bank kun je niet zeggen laat de markt zijn werk doen, je moet als overheid voor het systeem staan. Conclusie is dat de markt anders benaderd moet worden. De invloed van de overheid zal toenemen. Er is een sterke overheid nodig tegenover een sterke markt. Het evenwicht moet worden hersteld. De marktwerking was de totempaal waar iedereen omheen danste en als je niet op die bureaucraten van de overheid schold, had je een probleem in je marktsetting. We moeten nu werken aan een doelmatige en doeltreffende overheid."

Millenials
"De nieuwe generatie is anders dan de generatie van de babyboomers. De graai- en bonuscultuur is voorbij. Ik merk het aan mijn studenten, minder snelle jongens en meisjes, die niet bij voorkeur in de financiële sector willen werken. Ze willen werken bij bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bij bedrijven die oog hebben voor werknemers, klanten en omgeving. Waar het niet alleen gaat om wat je bereikt maar ook om hoe je het bereikt. Ze willen werken bij bedrijven waar ze trots op kunnen zijn. Zo zeggen ze voor ziekenhuizen of voor ministeries te willen werken, een opmerkelijke verandering. De overheid wordt weer aantrekkelijk als werkgever. Het ministerie van financiën wordt de hemel in geprezen en terecht. Ik heb er gewerkt en kan het weten. Zalm en ik konden die belastingherziening destijds zo snel regelen omdat er topmensen werken, erudiet en creatief. Die creativiteit, dat enthousiasme herken ik bij mijn studenten. Zalm en ik, werkten daar soms, ook in het weekend, 's zomers in korte broek. We wilden het bestaande belastingstelsel dat verouderd was, vervangen door een modern stelsel voor de lange termijn. Het was een hele klus, maar we herkenden elkaar, hetzelfde enthousiasme, twee ADHD jongens."

Veel geld geen status
"De crisis schudt de boel op. De politiek moet verstandig zijn en de partijprogramma's aanpassen aan de nieuwe samenleving. De samenleving zal door de crisis veranderen, er zal een mentaliteitsverandering optreden. Toekomstgerichte bedrijven kijken niet alleen meer naar winst, continuïteit en toekomst zijn belangrijk en ook de manier waarop winst gemaakt wordt. Met het snelle geld hoef je niet meer aan te komen. Voor en na de crisis, het gaat heel snel. Ik zie nu al commissarissen voor na de crisis. Ze praten niet meer over bonussen. De status die veel geld meebracht, dat is over.
Personeel moet alleen gewaardeerd worden via salaris. Alle onderzoeken die ik ken over bonussen, over prikkels die van bonussen zouden uitgaan en die positief stimuleren, zijn gebaseerd op verkeerde interpretaties van die prikkels. Naar de verlangde uitkomst is in onderzoeken toegewerkt. Ik zit in het bedrijfsleven, ik kom uit het bedrijfsleven, mijn vader zat in het bedrijfsleven en ik herken het niet, er klopt niets van. Er is een zeer zwakke verbinding tussen bonus en stimulering om de juiste dingen te doen. Ik geloof in onderhandelen over salaris: dit ben je waard als je goed presteert. En een bonus kan alleen op zijn plaats zijn als er een duidelijk aanwijsbare extra prestatie is gerealiseerd op de langere termijn."

Kantelende maatschappij
"De samenleving wordt van ego-samenleving een WIJ economie (minder IK en meer WIJ). Ondanks schooluitval heeft Nederland een geweldige voorsprong als je het economisch bekijkt en ziet wat internet met de economie doet. Dan ben ik blij met onze kinderen. Onze kinderen zijn wereldwijd het best op internet. Ze zijn ermee opgevoed. De computerdichtheid is zeer hoog in Nederland. De kinderen hebben grote voorsprong en dat is belangrijk voor bedrijven.
De maatschappij kan nu kantelen. Ondernemers kunnen nu hun kans pakken en dingen op een andere manier gaan doen. Duurzaamheid is nu geboden. Men moet plannen voor een termijn van twintig jaar. Ook de politiek die vooral maar een termijn van vier jaar overziet.
Het kabinet zou aan Bos en Balkenende een portefeuille duurzaamheid moeten geven. Zo, met z'n tweeën, kan het snel en kunnen ze procedures versnellen. Ik weet zelf uit mijn ministertijd wat het kan betekenen als een minister visie heeft en zegt: ik wil dat het zo en zo gaat het. Dan gebeurt het. Er zijn altijd ambtenaren die twijfelen. Als je in politiek Den Haag iets niet wilde dan werd er een interdepartementale werkgroep opgericht. Dan wist je zeker dat het niet doorging. Maar als de minister-president en de vicepremier samen hun schouders eronder zetten kan alles veel sneller gaan. Als ze bijvoorbeeld zeggen dat ons land over twintig jaar het grootste zeewindmolenpark ter wereld heeft, dan is dat daar over twintig jaar; ze kunnen daarvoor de noodzakelijke procedures in werking zetten. Maar je moet dan wel bewindslieden hebben die hun vak verstaan en lef hebben. Het nu is tijd voor handen uit de mouwen.
Ik ga in ieder geval een nieuw leerboek schrijven, samen met Rik van der Ploeg, voor economiestudenten."

*Hedda Maria Post is redacteur van Basis