Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

De Belevingsmonitor

Acceptatie regelgeving vergroot positieve perceptie!

Door A. Zijdenbos*

Op de vraag aan het Nederlandse bedrijfsleven wat de grootste belemmering is bij het ondernemen, kan men bij ruim een kwart van de bedrijven spontaan en hartgrondig de ‘regelgeving van de overheid’ als antwoord verwachten. Nog sterker, regelgeving is met afstand de grootste ‘vijand’ van ondernemend Nederland. Vooral de onnodige informatieverplichtingen en hoge nalevingkosten zijn een doorn in het oog.

Deze constatering is niet nieuw en zij is al enige jaren geleden ook in ‘Den Haag’ doorgedrongen. De noodzaak tot het terugdringen van de regeldruk wordt inmiddels door vrijwel iedereen ingezien.Het kabinetBalkenende IV wil dan ook dat de regeldruk in 2011 merkbaar is afgenomen en het heeft daartoe het programma 'Vermindering regeldruk voor bedrijven' in het leven geroepen. Het kabinet heeft als doel de administratieve lasten met nog eens 25 procent te verminderen. Daarbij moet het voor ondernemers goedkoper worden om regels na te leven, moet de procedure van vergunningverlening en het aanvragen van alle subsidies eenvoudiger en sneller en moeten de informatievoorziening en de dienstverlening aan ondernemers verbeteren. Nieuw ten opzichte van de vorige kabinetsperiode is het streven dat de ondernemers ook daadwerkelijk gaan mérken dat de administratieve lasten minder worden.

Perceptie

Om doelstellingen op hun voortgang en realisatie te toetsen, is een omvangrijk monitoringsprogramma opgezet. Dit Programma voorzag onder meer in de uitvoering van de Nulmeting Administratieve Lasten (AL). Een consortium, gevormd door CAP Gemini, Deloitte en EIM heeft volgens het zogeheten ‘standaardkostenmodel’ voor meer dan 1.000 wetten en regels vastgesteld wat ondernemers moeten doen om aan de informatieverplichtingen aan de overheid te voldoen en hoeveel tijd en geld dit hun gekost heeft. De uitkomsten van deze Nulmeting AL zijn medio 2008 aan de Tweede Kamer gepresenteerd.

Naast de objectieve vaststelling, speelt ook de beleving een belangrijke rol. Een negatieve perceptie leidt tot minder acceptatie van wetten en regels en tot ongewenst ondernemersgedrag. Om na te gaan hoe ondernemers die regeldruk ervaren, heeft het Kabinet een Belevingsmonitor ontwikkeld. Deze meet of ondernemers werkelijk merken dat de regeldruk vermindert én wat de impact is van concrete maatregelen. Men gaat hierbij uit van de aanname dat vereenvoudiging van wet- en regelgeving zal leiden tot een positievere perceptie en gewenster nalevingsgedrag.

Belevingsmonitor

De Belevingsmonitor gaat in op hoe men de administratieve lasten, de inhoudelijke nalevingskosten en de kwaliteit van dienstverlening van de overheid ervaart.

In het voorjaar 2008 heeft Stratus de Nulmeting van deze Belevingsmonitor uitgevoerd. Deze nulmeting stelde de situatie vast voordat er een nieuw pakket van concrete vereenvoudigingen bekend gemaakt of doorgevoerd waren. De beleving van de ondernemer werd op dat moment uitsluitend gevoed door zijn eigen ervaringen, gesprekken met collega’s en brancheorganisaties en door (negatieve) publiciteit over dit onderwerp.

Opzet en uitvoering onderzoek

De Belevingsmonitor Regeldruk 2008 is in februari 2008 uitgevoerd door middel van telefonische ondervraging van een gestratificeerde steekproef van ca. 1.200 ondernemers en een aanvullende steekproef van ca. 200 startende ondernemers. Deze laatste groep is ondervraagd omdat verondersteld werd dat starters meer dan gemiddeld geremd worden door regelgeving. Bij het onderzoek zijn ook de werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland betrokken. Van de ondernemers die benaderd zijn, was 65 % bereid aan het onderzoek deel te nemen; 35 % weigerde. Deze deelnamebereidheid ligt op het gemiddelde niveau van sociaal beleidsonderzoek onder ondernemers.

Om te toetsen of de deelnemers aan het onderzoek representatief zijn voor alle ondernemers, is aan de weigeraars gevraagd in hoeverre zij hinder hebben van regeldruk. Zij bleken hierdoor meer dan de deelnemers aan het onderzoek belemmerd te worden. Er was dus enigszins sprake van selectieve non-response. De werkelijke beleving is vermoedelijk iets negatiever dan uit het onderzoek naar voren komt.

Enkele uitkomsten

De nulmeting heeft een duidelijk beschrijvend doel gehad: hoe beleefde het Nederlandse bedrijfsleven de regeldruk voordat er zichtbare activiteiten door de overheid waren ondernomen? De belangrijkste uitkomsten waren:

-     ongeveer 40% voelt zich als ondernemer in het algemeen belemmerd door regeldruk en een even hoog percentage voelt dat niet;

-     eveneens 40% heeft veel hinder van onnodige informatieverplichtingen en de hoge nalevingkosten.

-     ongeveer een kwart heeft veel hinder van het voortdurend wijzigen van wetten en regels, tegenstrijdige wetgeving en de strenge eisen van de toezichthouders en inspectie.

-     eveneens een kwart antwoordde (veel) last te hebben van de slechte dienstverlening van de overheid. Gemiddeld genomen beoordeelt men deze dienstverlening dan ook als onvoldoende: gemiddeld 5,3 voor de gemeentelijke dienstverlening en 5,6 voor de dienstverlening van andere overheidsinstanties. Men vindt het vaak veel te lang duren voordat men een antwoord of een bepaalde vergunning krijgt en regelmatig vindt men de afhandeling of de informatievoorziening onduidelijk.

In het algemeen blijkt dat ZZP’ers en ondernemers uit het Kleinbedrijf aanzienlijk minder hinder van regeldruk ervaren dan het Midden- en Grootbedrijf. Anders dan vooraf werd verondersteld, blijken startende ondernemingen relatief weinig last te hebben. Over het geheel genomen vinden de zakelijke dienstverlening en de zorg- en welzijnssector de regeldruk wat minder hinderlijk dan de agrarische sector, de nijverheid (industrie en bouw), de handel en horeca.

Normacceptatie

Uit de legal conciousness literatuur was bekend dat de mate waarin en de wijze waarop burgers regeldruk ervaren ook wordt beïnvloed door hun eigen normatieve ideeën en verwachtingen over het recht. Uit de Belevingsmonitor komt duidelijk naar voren dat dit ook blijkt te gelden voor ondernemers. Aan de respondenten zijn 5 statements voorgelegd op basis waarvan via Likert-scaling de normacceptatie van de Nederlandse ondernemer is samengesteld. Dit leidde tot ondernemers met een relatief lage, neutrale, hoge en zeer hoge normacceptatie. Hun aandelen in de populatie zijn respectief 19, 26, 28 en 27 procent.

In het algemeen geldt, dat hoe groter het bedrijf is, des te sterker is de normacceptatie van de desbetreffende ondernemer. Vooral in de kleinste bedrijven is sprake van een relatief lage normacceptatie. Hoewel dat niet in dit onderzoek kon worden getoetst, bestaat sterk de indruk dat juist op dit punt ‘ondernemers’ zich onderscheiden van ‘managers’. De eersten hebben een veel lagere normacceptatie.

Hoe zeer regeldrukperceptie differentieert naar normacceptatie, komt naar voren uit de onderstaande figuur. Hoe hoger de normacceptatie, des te minder last ervaart men van regeldruk. Deze samenhang geldt voor alle perceptievragen.

En toen?

Bij de presentatie van de uitkomsten aan de Tweede Kamer kwam al snel de reactie dat het Kabinet met deze cijfers in de hand ook ‘belevingsdoelstellingen’ moest formuleren. Dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Het formuleren van doelstellingen die betrekking hebben op een subjectieve grootheid als ‘beleving’ is niet eenvoudig. Meestal is er geen duidelijke, laat staan directe, samenhang tussen een vereenvoudiging van wetten en regels en de invloed daarvan op de beleving. Daartegenover kan een maatregel die objectief gezien leidt tot een minieme toename van regeldruk een buitenproportioneel negatief effect hebben op de beleving. Beleving wordt daarnaast sterk bepaald door externe factoren. Negatieve aandacht in de media of hilarische tegenstrijdigheden in bepaalde wetten en regels kunnen al snel leiden tot een negatieve perceptie van de algehele wet- en regelgeving.

Concrete maatregelen om de regeldruk substantieel te verminderen zijn derhalve nog geen garantie dat de beleving van regeldruk positiever wordt. Als het Kabinet de perceptiedoelstellingen realiseert, is dat misschien wel eerder te danken aan het feit dat het gevrijwaard is gebleven van het ‘negatieve buitengebeuren’ dan van hun daadwerkelijke inspanningen. Maar om in sporttermen te blijven, resultaat telt!

Eisen aan een doelstelling

Het formuleren van één perceptiedoelstelling bleek geen eenvoudige zaak. Zo’n doelstelling moet ten eerste robuust zijn, zo min mogelijk onderhevig aan ‘externe’ niet of nauwelijks door de overheid te beïnvloeden factoren. Ten tweede moet zij ‘SMART’-proof zijn; dus specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden. Met name vanwege de laatste eis viel een belevingsbarometer - een construct vanuit meerdere perceptievragen - af. Weliswaar is een dergelijk construct robuuster dan een enkele variabele, maar het wordt door de politiek weinig transparant geacht en het kan tot veel discussie leiden.

Uitvoerig overleg tussen alle partijen heeft uiteindelijk tot een echte ‘Haagse’ oplossing geleid, namelijk vijf doelstellingen: vier die betrekking hebben op regeldruk en één doelstelling op de dienstverlening. Het zijn stuk voor stuk ambitieuze doelstellingen: ca. 10 procentpunten verbetering op de beleving van onnodige informatieverplichtingen en hoge nalevingskosten, eenzelfde verbetering op de perceptie van de strengheid van eisen en het voortdurend wijzigen van wetten en regels, en verder een rapportcijfer 7 voor de dienstverlening. Het zal een krachttoer worden. Of gaat ondernemend Nederland na alle gevolgen van de kredietcrisis nu inzien dat wet- en regelgeving ook veel positieve kanten heeft?

En nu?

In het afgelopen jaar heeft de overheid opnieuw een groot aantal vereenvoudigingen in de wet- en regelgeving doorgevoerd waarvan de meest in het oog springende de afschaffing van de eerstedagmelding is. Deze vereenvoudigingen worden via allerlei kanalen bekend gemaakt. Zo is bijvoorbeeld de website Antwoord©voor bedrijven ontwikkeld waarop veel informatie staat en waar men ook tegenstrijdige wetgeving kan melden. De brochure ‘Met minder regels krijgen we meer geregeld’ is uitgebracht. Hierin staan 35 voorbeelden van vereenvoudigingen die in de afgelopen tijd zijn doorgevoerd. Momenteel (februari/maart 2009) wordt via de radio en in diverse ondernemersbladen intensief op diverse vereenvoudigingen gewezen.

Het antwoord op de vraag of al deze inspanningen zullen leiden tot een positievere beleving zal over enige maanden bekend worden wanneer de gegevens van de Belevingsmonitor 2009 worden gepubliceerd. Het zou toch interessant zijn dat door de huidige economische recessie die mede het gevolg is van het ontbreken aan adequate wet- en regelgeving en de controle daarop, de perceptie in positieve zin keert. Blijft natuurlijk open staan of met de huidige aanpak van vereenvoudiging van wet- en regelgeving de perceptie inderdaad ten positieve gekeerd kan worden of dat er langs een geheel andere weg oplossingen moeten worden gezocht; bijvoorbeeld door beleid dat gericht is op het verhogen van de normacceptatie bij bepaalde groepen ondernemers. Hier ligt nog een grote uitdaging!

Bronnen http://www.ez.nl/Onderwerpen/Ruimte_voor_ondernemers/Vermindering_Regeldruk/Metingen/Belevingsmonitor/Belevingsmonitor_Regeldruk_2008

‘Wat is Regeldruk’, een verkennende internationale literatuurstudie, pagina 118; WODC, juni 2006

*André Zijdenbos is directeur van Stratus Marktonderzoek