Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Sterker met franchising?

Franchiseketens en 'puur' MKB

Door drs. Frans Pleijster*

Franchising combineert de gedrevenheid en flexibiliteit van het midden- en kleinbedrijf met de organisatorische en financiële kracht van het grootbedrijf. Deze combinatie is de basis voor het succes van zowel de franchiseketen, de franchisegever als de franchisenemer. Maar staat deze combinatie ook garant voor een grotere weerstand in tijden van economische achteruitgang?

In Nederland is franchising als samenwerkingsvorm tussen ondernemingen tot ontwikkeling gekomen vanaf de jaren zeventig in de vorige eeuw. Inmiddels heeft franchising - naast bijvoorbeeld de in- en verkoopvereniging in veel sectoren van de economie een vooraanstaande plaats verworven als samenwerkingsvorm voor het midden- en kleinbedrijf. De kern van de franchiseketen bestaat uit de samenwerking tussen franchisegever en twee of meer franchisenemers die hun bedrijf exploiteren conform een getest en succesvol gebleken bedrijfsformule. Deze bedrijfsformule is eigendom van de franchisegever en wordt tegen vergoeding (de franchisefee) ter beschikking gesteld aan de franchisenemer. De gever zorgt ervoor dat het systeem actueel en concurrentiekrachtig blijft en zonder haperen kan worden uitgevoerd. De franchisenemer maakt het systeem op lokaal niveau tot een succes door zijn inzet en zijn feeling met de lokale markt. Franchising is inmiddels sterk verankerd in de Nederlandse economie, in het bijzonder in de detailhandel. Meer dan 28.000 vestigingen van kleine en middelgrote ondernemingen maken deel uit van de franchiseketens in Nederland (zie tabel 1).

Tabel 1      Franchising in Nederland 2008

sector	aantal franchiseketens	gegevens van de franchisenemers
		aantal vestigingen	aantal werkzame personen	omzet incl. BTW
detailhandel food	86	4.916	91.000	11.700.000.000
detailhandel non-food	202	10.965	77.000	11.000.000.000
horeca	77	2.078	37.000	1.700.000.000
dienstverlening	246	8.219	24.000	3.500.000.000
overig	62	2.404	15.000	2.500.000.000
totaal	673	28.582	244.000	30.400.000.000

             Bron: EIM/NFV

De weerstand van de franchiseketen in recessietijd
In tijden van economische recessie ligt het voor de hand de kracht en weerstand van het bedrijfsleven, in het bijzonder dat van het midden- en kleinbedrijf, nauwgezetter onder de loep te nemen en te kijken naar mogelijkheden om die te versterken. Kan de organisatievorm van de franchiseketens misschien een oplossing zijn voor het MKB dat in de problemen verkeert? Is de weerstand van het MKB in tijden van recessie daadwerkelijk groter wanneer het MKB deel zou uitmaken van een franchiseketen? Of maakt het onderdeel zijn van een franchiseketen niet veel uit als het gaat om overleven in moeilijke tijden? Op basis van een verkennend onderzoek (uitgevoerd door EIM in samenwerking met de Rabobank en de Nederlandse Franchise Vereniging) kan een voorzichtig antwoord op deze vragen worden gegeven. In dit onderzoek zijn franchisegevers van 118 franchiseketens geënquêteerd over het thema 'Franchising en de kredietcrisis'. De resultaten kunnen worden gespiegeld aan de antwoorden op soortgelijke vragen, gesteld aan ruim 1.300 kleine en middelgrote ondernemingen die actief zijn in exact dezelfde sectoren als de franchiseketens.

Franchisegevers redelijk tot duidelijk positief
Hoewel in het eerste kwartaal van 2009 het bedrijfsleven grote klappen te verwerken kreeg, zijn de meeste franchisegevers toch redelijk tot duidelijk positief over de economische situatie van hun bedrijf. Niet minder dan tweederde van de franchisegevers oordeelde positief (score 6,5 of hoger). Hun gemiddelde waardering van de economische situatie kwam neer op een rapportcijfer van 6,8. Ter vergelijking: het MKB in de vergelijkbare sectoren gaf een gemiddelde waardering van 6,5 en iets meer dan de helft van het MKB was positief

De franchisegevers oordelen vooral positief omdat de recessie hen nog niet al te zeer lijkt te treffen. Zo geeft slechts 15% van de franchisegevers aan dat zij nu al de gevolgen merken in de omzet voor het eerste kwartaal. Voor het vergelijkbare MKB is dit bijna 25%. Daarnaast zijn zij positief omdat de meesten van hen niet te maken hebben met restricties van de bank als het gaat om financiering van investeringen voor de keten. Driekwart van hen heeft nog geen wijzigingen in voorwaarden voor financieringen ondervonden. Ook wat dit betreft 'scoren' franchiseketens duidelijk beter dan het MKB als geheel: van de kleine en middelgrote bedrijven als geheel ondervindt bijna 40% aanscherping van de voorwaarden.

Organisatievermogen en communicatiekracht
De franchiseketens lijken hiermee sterker te staan in recessietijden dan het MKB als geheel. De organisatorische en commerciële kracht van de franchisegever zal zeker hebben bijdragen aan dit 'succes', maar bijdrage van de franchisenemer aan deze kracht- en daarmee dus eigenlijk ook de bijdrage van de kleine en middelgrote ondernemer - mag zeker niet onderschat worden! Juist ketens met relatief veel franchisenemers zijn duidelijk beter bestand tegen de recessie dan ketens met veel eigen filialen en relatief weinig franchisenemers. Redenen hiervoor zijn tot nu toe:

• franchisenemers kunnen sneller inspelen op de lokale markt;
• franchisenemers zijn duidelijk meer kostenbewust doordat ze beter inzicht hebben in hun eigen cijfers en de marktcijfers;
• franchisenemers hebben meer inzet en presteren duidelijk beter dan bedrijfsleiders;
• franchisenemers kennen de lokale markt beter.

Kortom: franchisenemers hebben wel degelijk een positieve bijdrage als het gaat om de reactiekracht van ketens op de recessie. Overigens is hier ook sprake van onderlinge stimulans tussen de franchisegever en de franchisenemer. Zo zijn de positiever gestemde franchisegevers niet alleen meer te spreken over hun franchisenemers, zij doen zelf ook meer om de keten krachtig te houden. Deze franchiseketens zijn bereid extra marketinginspanningen te doen en meer te investeren in de keten. Ook in vergelijking met het MKB als geheel zijn franchiseketens meer bereid te blijven investeren om zo het economisch tij het hoofd te bieden. Slechts 1 op de 7 franchiseketens geeft aan minder te zullen investeren. Voor het gehele MKB is dit 4 op de 10 bedrijven.

Franchiseketens doen het dus goed in deze tijd van recessie, maar toch zijn ook franchiseketens niet geheel gevrijwaard voor de gevolgen van de recessie. Zo geeft niet minder dan de helft van de franchisegevers aan weinig vertrouwen te hebben in het 2e kwartaal van 2009: een daling van de omzetten op grote schaal wordt zeker niet uitgesloten. Dit staat in een duidelijk contrast met de mening van de ongebonden kleine en middelgrote bedrijven. Van hen verwacht 'slechts' een derde deel een terugval in de omzetten. Met name de grote franchiseketens in food- en non-fooddetailhandel zijn duidelijk minder positief gestemd. Een verklaring hiervoor is wellicht de verzadigingsgraad van de markt oftewel de groeiruimte die er nog is in franchiseketens. In de food- en non-fooddetailhandel is franchising van oudsher aanwezig. Hier zijn de grote franchiseketens actief die zich vooral met de grote filiaalketens meten, en dan niet in nichemarkten maar in brede markten van de economie. In deze markten met hoge dynamiek en concurrentie-intensiteit richten veel franchiseketens zich op uniformiteit en op cost leadership, een strategie die samengaat met relatief lage winstmarges en daarmee ook zeer gevoelig is voor economische ontwikkelingen. Zelfs kleine vraagfluctuaties kunnen al een sterke weerslag hebben op de bedrijfsresultaten. De gevoeligheid van de grote franchiseketens voor de conjunctuur is net zo groot als die van de grote filiaalketens. In de andere sectoren hebben franchiseketens nog ruimte om de markt te ontdekken en staan zij niet onder druk van de marktkracht van de grote counterpart, het grootbedrijf. Daar kunnen zij daadwerkelijk nog iets toevoegen aan de kleine ondernemer, namelijk organisatievermogen en communicatiekracht.

Franchise of toch MKB?
Franchising combineert de kracht van het grootbedrijf met de kracht van het kleine en middelgrote bedrijf. In markten met een hoge concurrentiegraad en weinig ruimte voor het MKB om zich te onderscheiden en te groeien, biedt deze combinatie aan het MKB een goede mogelijkheid om de concurrentie met het grootbedrijf met kans op succes aan te gaan. In groeimarkten kan franchising, ook voor het midden- en kleine bedrijf, een strategie zijn om een krachtige groei te realiseren tezamen met nieuwe partners in de branche en de keten.

Er kan echter niet zonder meer gesteld worden dat franchising hoe dan ook een beter antwoord is op de recessie. Franchiseketens hebben het weliswaar in de afgelopen maanden (iets) beter gedaan dan ongebonden bedrijven uit het MKB en ze oordelen ook (iets) positiever over de huidige economische situatie voor hun bedrijf. Echter, de ongebonden MKB-bedrijven zijn optimistischer dan de franchiseketens als het gaat om de vooruitzichten voor de komende maanden. Vooral in de sectoren food- en non-fooddetailhandel is het ongebonden MKB op dit punt positiever gestemd dan de franchisegevers.

Franchiseketens hebben in vergelijking met het ongebonden MKB terdege elementen in zich die de organisatie beter in staat stellen om economische neergang het hoofd te bieden. Deze elementen zijn de verzekerde formule, de geoliede organisatie, de centrale strategie, de extra lokale feeling van de franchisenemer. Al deze zaken pleiten voor de franchiseconstructie.
Er zijn echter ook marktomstandigheden waarin de kracht van het MKB (creativiteit, flexibiliteit, lokale binding) beter tot zijn recht komt dan de kracht van de combinatie. Veel zal afhangen van de concurrentie-intensiteit op de markten waarin bedrijven opereren en ruimtes die er nog zijn om te groeien. Wanneer deze ruimte er voor de franchiseketens niet meer is en wanneer er sprake is van een zeer hoge concurrentie-intensiteit tussen de grote franchise- en filiaalketens, dan is ook de franchiseketen kwetsbaar voor economische achteruitgang. Mogelijk zijn franchiseketens zelfs nog kwetsbaarder dan het MKB, dat zich alleen maar 'individueel' hoeft te wapenen, flexibel is in kostenstructuur en activiteiten en niet de last heeft van de zorg voor een grote keten.

*Frans Pleijster is accountmanager bij EIM