Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Klein duimpje versus USA

Europarlementariër Sophie in 't Veld maakt zich hard voor burgerrechten en gelijke behandeling

"Privacy heeft te maken met gelijke rechten, gelijke behandeling, recht op anonimiteit en recht op het maken van eigen keuzes. Waar die rechten onder druk staan, kom ik in het geweer."

Door Dr. H.M. Post

In 't Veld, vrolijke krullen, meisjesachtige uitstraling, energiek, is sinds 2004 voor D66 lid van het Europees parlement. Op de ochtend van de dag waarop wij elkaar spreken, heeft ze al een radio-interview met BNR-nieuwsradio achter de rug. Ze wervelt de Utrechtse Winkel van Sinkel binnen en voordat ze goed en wel zit, steekt ze van wal.
"Ik heb met het radio-interview wel weer wat losgemaakt, mensen reageren en masse. Het ging over het beleid van de Europese Commissie, dat veel te weinig rekening houdt met de steeds groter wordende groep eenpersoonshuishoudens in Europa. Ik krijg de hele ochtend sms'jes over het wel of niet financieel moeten steunen van kinderen krijgen. Dan denk ik: 'ja?, daar ging dit toch niet over?' Er waren ook veel sms'jes in de trant van: 'alleenstaanden moeten niet zeuren, die hebben het toch goed.' De vrij agressieve toon viel me op. Toch denk ik dat overheden niet vanuit moreel oogpunt gezinnen mogen bevoordelen ten opzichte van alleenstaanden. In de EU is 27 procent van de huishoudens een eenpersoonshuishouden, dat is meer dan een op vier. Het zijn voornamelijk vrouwen en ouderen die alleen wonen. De Europese Commissie heeft zelf erkend dat deze groepen een grotere kans lopen om in armoede terecht te komen. Hoe kan het dan, dat het beleid toch voornamelijk focust op steun voor gezinnen met kinderen? De lidstaten hebben in 2007 de Alliantie voor Families in het leven geroepen. Kan de EU garanderen dat zo'n initiatief niet nadelig uitpakt voor eenpersoonshuishoudens? Die vragen heb ik de Europese Commissie gesteld."

Mensen zijn autonome individuen
"Ik vind dat de Europese Unie een neutrale rol moet hebben en geen initiatieven moet stimuleren die te maken hebben met de samenstelling of grootte van gezinnen. Overheden moeten niet fiscaal of met huisvesting gezinnen voortrekken en zo het krijgen van kinderen stimuleren. Natuurlijk zijn kinderen kostbaar en hebben mensen met kinderen vaak hoge kosten, maar overheden kunnen met het oog daarop beter investeren in kinderopvang en ouderschapsverlof. Je mag mensen die alleen wonen, vrijwillig of onvrijwillig, niet ongelijk behandelen."

Argumenten in de trant van 'het is soms voor vrouwen best zwaar om (fulltime) te werken en kinderen te verzorgen en opvoeden', worden weggewuifd:
"En ja, ook moeders zouden moeten werken. Vaak wordt vergeten dat kinderen ook vaders hebben. Ieder mens moet werken en in principe in zijn eigen onderhoud kunnen voorzien. In Nederland hebben we het vreemde idee dat kinderen bij hun moeder moeten zijn, dat het vreselijk is wanneer kinderen langer dan een dag niet bij haar zijn. Er wordt moeilijk gedaan over wel werken, niet werken. In andere landen is dat minder aan de orde. Maar, ik geef toe, daar zijn ook veel betere opvangstructuren en daar vindt men het prima wanneer een kind ook door familie of anderen wordt verzorgd. In Nederland hebben vrouwen in het sociale verkeer ontzettend veel ruimte en vrijheid. Maar als je kijkt naar hun sociaaleconomische positie op de arbeidsmarkt, nou dan zijn we vergeleken met andere landen nog ergens in de middeleeuwen. Slechts veertig procent van de Nederlandse vrouwen is financieel zelfstandig. En de definitie van financieel zelfstandig is dan dat ze twee derde van het minimumloon verdienen. Nou, ik zie nog niemand rondkomen met twee derde van het minimumloon. Dus veertig procent van de vrouwen is helemaal niet zelfstandig. Ik denk dat tachtig tot negentig procent van de vrouwen in Nederland financieel afhankelijk is. Hoe kunnen we dat tolereren? Bovendien is er sprake van hypocrisie. 'Die arme moslimvrouwen moeten onder de sluier en onder de plak van de familie vandaan. We gaan die vrouwen en meisjes eens even vertellen dat ze moeten emanciperen.' Dan denk ik bij mezelf; 'Wat gaan we hun dan vertellen? Dat ze het Nederlandse model moeten omarmen? Financieel afhankelijk moeten zijn van hun man?' De moslimmeiden van nu zijn niet gek, ze volgen veel scholing. Ik denk dat over tien jaar de moslimvrouwen een onevenredig groot deel van de goede posities op de arbeidsmarkt gaan innemen, simpelweg omdat zij veel meer inzetten op fulltime werken."

Rechtszaak
Sophie in 't Velds betrokkenheid bij burgerrechten en het waarborgen van de rechtsstaat en het recht op gelijke behandeling komt in het Europees Parlement, maar ook daarbuiten, tot uiting in haar strijd voor het recht op (informationele) privacy. In februari van dit jaar kreeg ze hiervoor de Winston Award, de positieve versie van de Big Brother Award, die door de Nederlandse digitale privacy-organisatie Bits of Freedom ieder jaar wordt uitgereikt voor de grofste schending van privacy.
Haar aandacht heeft zich in het bijzonder op Amerika gericht. In 2008 spande In 't Veld een rechtszaak aan tegen de Verenigde Staten om te zien welke gegevens Amerikaanse diensten over haar hebben. De Verenigde Staten verzamelen sinds de aanval op de Twin Towers in 2001 informatie over bezoekers. Luchtvaartmaatschappijen moeten creditcardnummers en vluchtgegevens van hun passagiers afstaan aan de Amerikaanse veiligheidsdiensten. Deze gegevens zouden de instanties in de VS beter in staat stellen terroristen op te sporen. In 't Velds stelling is dat de massale uitwisseling van persoonsgegevens om spijkerharde garanties en bescherming van burgerrechten vraagt.
De rechtszaak was een test van de Freedom of Information Act. De FOIA is een federale wet uit 1967 waarmee burgers de overheid kunnen dwingen niet-gepubliceerde documenten vrij te geven.

Je hebt Amerikanen en niet-Amerikanen
"Al die dossiers, stapels papieren met daar bovenop Sophie in 't Veld, member of the European Parliament, versus USA Department of Homeland Security versus Department of Justice. Het was net of Klein Duimpje de VS op de vingers tikte", lacht In 't Veld. "De Amerikaanse overheid vraagt van haar burgers niet meer informatie dan de overheden hier van hun burgers vragen. De Amerikanen verzamelen vooral veel informatie van niet-Amerikanen. Je hebt Amerikanen en niet-Amerikanen. Ze willen veel informatie over ons, meer dan men zich hier realiseert. Ze hebben toegang tot onze politiebestanden, tot DNA-lijsten, tot bestanden van verloren en gestolen paspoorten, tot lijsten van afgewezen asielzoekers, tot bankgegevens en tot vluchtgegevens. Er is een wet die het mogelijk maakt dat alle telecommunicatieverkeer op Amerikaans grondgebied onderschept mag worden. En je weet dat heel veel van onze telecom via de VS gerouted wordt, een sms'je hier verstuurd, gaat vaak via de VS en veel bedrijven hebben daar hun server. Amerikanen vinden dat de dreiging van buiten komt. Nee, van hun eigen burgers verzamelen ze minder informatie. In de VS zijn de democratische controlemechanismen sterker dan bij ons. Er heerst daar meer een cultuur van burgerrechten, waar wij meer een cultuur van regels en instituties hebben. En zoals wij de Wet op Openbaarheid van Bestuur (WOB) hebben, hebben zij de Freedom of Information Act en daarvan maken ze om de haverklap gebruik. Bij ons lijkt de discussie over privacy vaak nog een linkse, elitaire aangelegenheid. Maar het lijkt erop dat mensen wakker worden. De belangstelling voor wat er op dit gebied gebeurt, neemt toe."

Noch ontkennen noch bevestigen
"Die rechtszaak spande ik aan omdat ik wilde weten welke gegevens van mij op hun lijsten stonden. Ik werd een aantal keren achter elkaar op het vliegveld uit de rij gehaald voor controle. Nu kun je veel van me zeggen, maar niet dat ik een terrorist ben. Er zijn daar burgerorganisaties die aan proefprocessen doen. En zij hebben voor mij een freedom-of information-aanvraag gedaan. De rechtszaak kwam niet van de grond. Na veel gezeur - u bent niet bij ons bekend - kreeg ik, vlak voordat we een klacht wilden indienen, een mailtje van de privacy-officer waarin stond: 'er is een vergissing gemaakt, uw aanvraag is op de verkeerde stapel terechtgekomen.' De zaak kon doorgang vinden. De rechtszaak zelf leverde slechts de volgende uitspraak op: 'we kunnen noch ontkennen noch bevestigen dat u bij ons bekend bent.' Nou ja, Klein Duimpje."

Overdaad schaadt
De FBI ruilt weinig gegevens uit met de CIA en vice versa en beide diensten ruilen niet uit met de Europese inlichtingendiensten. Wat er nu gebeurt is dat, omdat informatiebestanden niet gedeeld worden, zo'n terrorist op Tweede Kerstdag op de vlucht van Amsterdam naar Detroit door de beveiliging heen komt, terwijl alle alarmbellen hadden moeten rinkelen. De reactie daarop is, dat in plaats van informatie te delen, de diensten steeds meer informatie gaan verzamelen van steeds meer onschuldige mensen.
De VS analyseren regelmatig hun eigen lijsten. Ik las een rapport van het Department of Justice: het blijkt dat het met de bestanden een redelijke puinhoop is. Er is zoveel informatie bij zoveel partijen dat de analyses niet meer bijgehouden kunnen worden. Dat geeft veel vervuiling: van alle bestanden die gecorrigeerd hadden moeten worden, is 67 procent niet gecorrigeerd. Namen die op de lijsten hadden moeten staan, staan er niet op en namen die er niet op moeten staan, staan er wel op."

Wakker worden
"Want in Nederland is het niet veel beter. Uit rapporten blijkt dat het verzamelen en verwerken van gegevens om terrorisme te bestrijden, niet afdoend effectief is. Ook bij ons is het steeds meer in plaats van steeds beter. Ook bij ons is de overheid notoir slordig met technische beveiliging van databases. Men is nog erg bezig met procedures en protocollen en met 'wie krijgt toegang tot de gegevens'. En laten we het niet hebben over rondslingerende cd-roms en usb-sticks. Er gaan veel dingen fout en maar weinig komt in de openbaarheid. Er is een te beperkte meldplicht van de zaken die fout gaan. Een bredere meldplicht zodat burgers goed geïnformeerd blijven over wat er met privacygegevens mis kan gaan, is een van de zaken waarvoor wij gepleit hebben."
De EU-richtlijn voor een meldplicht bij datalekkages is slechts een cosmetische regel omdat die alleen voor de telecomsector geldt en er geen algemeen geldende principes zijn. De meldplicht geldt bijvoorbeeld niet voor de aanbieders van onlinediensten, waaruit de overheid veel privacygevoelige gegevens haalt.
"Nee, ik word niet cynisch", antwoordt ze afsluitend: "Tot nader order ga ik ervan uit dat het verzamelen van data in het belang van de veiligheid van iedereen is bedoeld.
En mensen zijn tot ongelooflijk stomme dingen in staat maar ook tot ongelooflijk prachtige."