Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

De kracht van water

De economische betekenis van het Deltatechnologie-cluster

Het Deltatechnologie-cluster combineert oplossingen voor maatschappelijke opgaven op het gebied van water met economische ambities om vernieuwingsvermogen en internationale concurrentiekracht te versterken. Panteia en Blueconomy onderzochten de economische betekenis van dit cluster en waar de kansen liggen voor Nederland op het gebied van deltatechnologie.

Door drs. A.P. Muizer en T.T. Morselt*

Het Deltatechnologie-cluster omvat de deelmarkten 'waterbouw', 'waterbeheer' en 'water en groen', die ieder zijn opgebouwd uit verschillende segmenten:

Waterbouw
- (Duurzaam) baggeren
- Waterkeringen en hoogwaterbestrijding
- Kustontwikkeling/-beheer/landaanwinning
- Rivierinrichting  Waterbodemvervuiling/-sanering
- Havenontwikkeling en -beheer
- Civiele techniek in de offshore

Waterbeheer
- Integraal stroomgebiedbeheer
- Stedelijk waterbeheer
- Bodemdaling en verzilting
- Waterbodemvervuilig/- sanering

Water en groen
- Waterproductiviteit in relatie tot voedselproductie
- Waterverdeling en -kwaliteit (geen drinkwaterbereiding)
- Ecologie in deltagebieden
- Alternatieve waterbronnen
- Gebiedsinrichting

Het Nederlandse Deltatechnologie-cluster kent naar schatting 450 organisaties die in een of meer van de drie deelmarkten actief zijn. Van hen is vijftien procent in het buitenland actief. Grote en bekende Nederlandse spelers zijn: Boskalis, Van Oord, Arcadis, DHV, Fugro, Grontmij en Royal Haskoning. De twee eerstgenoemde zijn gespecialiseerd in de waterbouw en met name in baggerwerkzaamheden. De andere zijn bekende, internationaal opererende ingenieursbureaus.

De Nederlandse kennis- en onderwijsinfrastructuur op het gebied van deltatechnologie is van oudsher sterk ontwikkeld. Opleidingen op dit gebied worden onder andere aangeboden bij de TU Delft, Wageningen University, Universiteit Utrecht, Universiteit Twente en bij diverse hogescholen. De regionale waterbeheerders hebben met STOWA hun kenniscentrum. Deltares en Alterra zijn voor het Deltatechnologie-cluster de belangrijke kennisinstellingen voor toegepast onderzoek.

Economische betekenis
De totale omzet van het Nederlandse Deltatechnologiecluster, exclusief intermediaire leveringen (ook wel productiewaarde genoemd), komt uit op ongeveer zeven en een half miljard euro, waarvan vier miljard euro in het buitenland wordt behaald. Daarmee heeft Nederland naar schatting een aandeel van zes procent op de totale internationale Deltatechnologiemarkt, die in 2008 circa honderdtwintig miljard euro bedroeg. De totale Nederlandse werkgelegenheid in de sector wordt geschat op 32.300 fte's (alle gegevens zijn ontleend aan Panteia/Blueconomy, 2010).
De deelmarkt 'waterbouw' is voor Nederland de belangrijkste deelmarkt, gevolgd door achtereenvolgens de deelmarkten 'waterbeheer' en 'water en groen' (zie Tabel 1).

Tabel1       Binnenlandse en buitenlandse omzet van het Nederlandse Deltatechnologiecluster excl. intermediaire leveringen (in € miljard/jaar), bedrijfsgegevens 2008

	Binnenlandse omzet	Buitenlandse omzet	Totale omzet
Waterbouw	1,2	3,8	5,0
Waterbeheer	1,6	0,1	1,7
Water en groen	0,7	0,1	0,8
Deltatechnologie totaal	3,5	4,0	7,5

Bronnen:      Combinatie van bronnen. Zie Panteia/Blueconomy (2010). De cijfers zijn exclusief intermediaire leveringen en omzet van toeleveranciers van kapitaalgoederen en overige diensten.

Met een wereldwijd marktaandeel van ongeveer veertig procent is het Nederlandse cluster een sterke speler in de deelmarkt 'waterbouw'. Boskalis en Van Oord zijn de belangrijkste Nederlandse spelers. 'Baggeren/duurzaam baggeren' vormt het belangrijkste segment binnen de 'waterbouw', goed voor veertig procent van de binnenlandse en tachtig procent van de buitenlandse omzet. 'Waterkeringen en hoogwaterbestrijding' is een segment dat nationaal belangrijk is, maar internationaal nog relatief weinig omzet genereert. De verwachting is wel dat de vraag in dit segment zal toenemen. Met een omzet van 1,7 miljard euro, wat neerkomt op een marktaandeel van zo'n twee procent, is Nederland in de deelmarkt 'waterbeheer' internationaal geen grote speler. 'Integraal stroomgebiedbeheer' en 'stedelijk waterbeheer' zijn de belangrijkste segmenten. Van de binnenlandse omzet wordt veertig procent behaald met 'stedelijk waterbeheer' en ruim dertig procent met 'integraal stroomgebiedbeheer'. De deelmarkt 'water en groen' is voor veel partijen in het cluster een afgeleide van de andere deelmarkten. 'Gebiedsinrichting' vormt met ruim veertig procent omzetaandeel het belangrijkste segment op de nationale markt. Internationaal is 'waterverdeling en kwaliteit' het belangrijkste segment.

Internationale ontwikkelingen
De met water verbonden problematiek groeit in veel delen van de wereld, in het bijzonder in deltagebieden:
Er is in toenemende mate gebrek aan ruimte, zoetwater en grond- en hulpstoffen, doordat:
- de bevolking in deltagebieden snel groeit (onder andere als gevolg van trek naar de stad)
- de economische activiteit hierdoor toeneemt en daardoor
- de druk op de ruimte en op natuurlijke bronnen (waaronder de beschikbare waterbronnen) toeneemt.
Door klimaatveranderingen neemt de hoogwaterproblematiek (overstromingen, wateroverlast, verzilting van grondwater en bedreiging van drinkwatervoorraden) toe. Ook het weer wordt extremer in de vorm van hevige regenval en lange droogteperiodes.

Als gevolg van deze ontwikkelingen zal de totale deltatechnologiemarkt een extra vraagimpuls krijgen van een kleine vijftien miljard euro per jaar, waarvan acht en een half miljard voor kustversterking en zes miljard voor investeringen in zoetwaterreservoirs. Deze extra vraagimpuls versterkt de autonome groei van de vraag in het cluster (3,6% per jaar) waardoor sprake is van een groeimarkt.

Er is niet alleen sprake van een kwantitatieve groei maar ook van een toenemende complexiteit van de vraag. Daarmee neemt de roep om integrale en innovatieve oplossingen toe. Als onderdeel van de borging en verbetering van de leefbaarheid van deltagebieden worden ecologie en duurzame oplossingen steeds belangrijker. De verwachting is dat daardoor in aanbestedingen meer ruimte zal ontstaan voor innovatieve, duurzame en integrale oplossingen.

De toenemende complexiteit stelt hoge eisen aan projectmanagement, aan de interactie met stakeholders, aan het verkrijgen van draagvlak en, na afronding van investeringsprojecten, ook aan beheer, institutionalisering, management en onderhoud. Naar verwachting biedt dit kansen voor Nederlandse spelers.

De kracht en groeipotentie van het Deltatechnologie-cluster
Door de internationale ontwikkelingen zoals klimaatverandering en de toenemende zoetwaterschaarste zullen de Nederlandse waarden 'leefbaarheid' en 'veiligheid' van het deltagebied wereldwijd steeds belangrijker worden. Dit betekent dat Nederland zeer kansrijk is wanneer deze thema's inderdaad de drivers van de internationale markt gaan vormen. Nederlandse sterkten sluiten goed aan bij deze ontwikkelingen, zoals blijkt uit de resultaten van de SWOT-analyse.

 

Kansen	Bedreigingen
deltatechnologie is een groeimarkt groeiperspectief voor Nederland veiligheid en leefbaarheid zijn kansrijke thema’s ontwikkelingen raken maatschappij en economie (koopkrachtige vraag) complexiteit van de vraag en roep om integrale oplossingen nemen toe de ruimte voor innovatieve oplossingen in aanbestedingen neemt toe	internationale concurrentie neemt toe wet van de remmende voorsprong  groei in deze markt op andere continenten (m.n. Azië) is hoger dan in Europa en het bedrijfsleven aldaar ontwikkelt zich vermoedelijk eveneens snel
Sterkten	Zwakten
ervaringen van eeuwenlang leven in een laaggelegen delta met veiligheid en leefbaarheid als belangrijke, traditionele waarden contracting en realisatie ontwerp, engineering en advisering veel specialistische kennis in huis (w.o. ICT en landschapsarchitectuur) goede onderwijs- en kennisinfrastructuur in Nederland is echt sprake van een cluster als het gaat om deltatechnologie het Nederlandse Deltatechnologiecluster kent nationale kampioenen die het prestige van het cluster versterken het Nederlandse Deltatechnologiecluster maakt onderdeel uit van een sterke keten goed organisatievermogen en governance	sterke afhankelijkheid van enkele grote spelers (smalle basis) sterke afhankelijkheid van contracting en realisatie specialistische kennis is gefragmenteerd kloof tussen onderwijs en arbeidsmarkt samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheid niet optimaal alliantie- en clustervorming blijven achter van een gezamenlijke expansie met andere succesvolle Nederlandse clusters is nog geen sprake het Nederlandse Deltatechnologiecluster is nog onvoldoende zichtbaar (er is wel een opgaande lijn) problemen bij het uitvoeren van innovatieregelingen en tot stand brengen van grootschalige experimenten in de thuismarkt

 

De huidige internationale positie van het Nederlandse Deltatechnologiecluster kan verder worden versterkt. In het rapport wordt een voorstel gedaan voor een offensieve strategie die zich richt op (het snijvlak van) de twee thema's 'leefbaarheid' en 'veiligheid' van deltagebieden. Voldoende beschikbaarheid van zoetwater en bescherming tegen hoog water en overstromingen vormen hier belangrijke ingrediënten van. De beide thema's zijn van oudsher belangrijke waarden van de Nederlandse samenleving en staan aan de basis van de totstandkoming en kracht van het Nederlandse Deltatechnologiecluster.

Door de geschetste internationale ontwikkelingen zullen deze waarden ook in andere landen belangrijker worden: zij zijn derhalve exporteerbaar. De kansen voor Nederland liggen vooral bij het oplossen van complexe vraagstukken en het bieden van integrale, innovatieve oplossingen. De strategie is dan ook gericht op versterking van de innovatiekracht van Nederland en alle aspecten die daarvoor nodig zijn, zoals een hoog ambitieniveau, alliantievorming, 'out-of-the-box' en verdere kennisontwikkeling. Bovendien zal de Nederlandse basis van het Deltatechnologie-cluster moeten worden verbreed. Nederland kent enkele grote, internationaal gerenommeerde bedrijven, maar de basis is smal. Er zullen dus meer internationaal succesvolle bedrijven moeten komen. De beide waarden vormen de inhoudelijke pijlers van de strategie, maar het is primair aan bedrijven zelf om te kiezen op welke van deze thema's of combinatie daarvan zij inzetten. Dit is onder meer afhankelijk van de afzonderlijke bedrijfsstrategieën, de dynamiek van de markt en van regionale condities en behoeften.

Een belangrijk element van de voorgestelde clusterstrategie is dat het Nederlandse Deltatechnologie-cluster zowel nationaal als internationaal nog beter op het netvlies komt te staan. Nationaal is het van belang dat de, in de studie geconstateerde, tekorten op de arbeidsmarkt worden tenietgedaan door meer mensen te interesseren voor werken in het cluster. Internationaal is het van belang te investeren in een sterke thuismarkt die als proeftuin en als best practice dient voor de rest van de wereld. Het Deltaprogramma dat onder het laatste kabinet Balkenende tot stand is gekomen geeft hier een belangrijke extra investeringsimpuls, maar het zijn uiteindelijk de bedrijven en kennisinstellingen zelf die de kansen die zich internationaal aandienen, moeten benutten.

Rapporten
Panteia/Blueconomy (2010), Het Nederlandse Deltatechnologie-cluster, economische waarde, internationale concurrentiekracht en arbeidsmarktperspectieven, Zoetermeer/Zaltbommel. Onderzoek in opdracht van het Netherlands Water Partnership (NWP) met financiering vanuit het Maatschappelijk Innovatie Agenda Water.

United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), Investment and financial flows to address climate change, 2007.
*Arnoud Muizer is senior consultant bij Panteia Consult. Teun Morselt is directeur-eigenaar van consultancyfirma Blueconomy.