Redactieadres:

Panteia B.V.

Postbus 7001

2701 AA Zoetermeer

T: 079 - 322 22 00

F: 079 - 343 01 01

E: redactie@panteia.nl

• Sign In

Bezuinigen op ambtenaren

Het Kabinet Rutte-Verhagen wil fors gaan bezuinigen op het ambtelijk apparaat. Dat kan op twee manieren: door de salarissen van ambtenaren aan te pakken en door het aantal ambtenaren te verminderen.

Laten we beginnen met de salarissen. Het CPB wijst er bij de doorberekening van de kabinetsplannen op dat de arbeidsmarkt vooral ook een markt is, waarbij salarissen worden bepaald door de wetten van vraag en aanbod. In de economische crisis van 1983 zijn de ambtenarensalarissen verlaagd met 4,2%. Door het toekennen van extra periodieken en een andere inschaling van ambtenaren, werd dit effect na een aantal jaren weer geheel ongedaan gemaakt. Lonen in de markt- en overheidssector hebben nu eenmaal de neiging om naar elkaar toe te groeien. Het CPB noemt de bezuinigingen op het openbaar bestuur dan ook herhaaldelijk ‘zeer ambitieus’, lees: niet altijd bijster realistisch.

Zoals gezegd vormen de salarissen van ambtenaren niet het enige aangrijpingspunt, er kunnen ook minder ambtenaren worden aangesteld. Het lijkt ook aantrekkelijk om te snijden in de bureaucratie. De burgers zullen het over het algemeen niet erg vinden als het aantal beleidsambtenaren wordt beperkt, zeker als deze ambtenaren alleen maar bezig zijn met spelletjes onder de Haagse kaasstolp. Van alle ambtenaren bij het Rijk houdt echter maar 7% zich bezig met de vorming van beleid, terwijl dit percentage voor de gemeenten 12% bedraagt. Nog maar een paar cijfers: op alle ministeries werken krap 150.000 ambtenaren, tegenover bijvoorbeeld 500.000 ambtenaren in het onderwijs. Kortom: zoveel valt er nu ook weer niet te besparen met het snijden in de bureaucratie. De meeste ambtenaren staan gewoon voor de klas of surveilleren in een blauw uniform op straat.

Dat veel ambtenaren een uitvoerende taak hebben, laat onverlet dat wij in Nederland wellicht teveel ambtenaren hebben of dat we hen teveel betalen. Een internationale vergelijking kan ons helpen aan referentiemateriaal. Op basis van OESO-statistieken kunnen de salarissen van alle ambtenaren uitgedrukt worden als een percentage van het nationaal inkomen. In 2008 besteedde Denemarken bijvoorbeeld 17% van het nationaal inkomen aan de betalingen aan werknemers in de publieke sector. Frankrijk en België zaten in dat zelfde jaar rond de 12%. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk schommelden tussen de 10 en 11%. En Nederland? Nederland kwam uit op 9%, en moest alleen buigen voor Luxemburg en Duitsland, die over een nog minder kostbaar overheidsapparaat beschikken.

Is er dan niets mogelijk? Natuurlijk wel. De beste manier is het schrappen van concrete overheidstaken en van inefficiënte, complexe regelingen, zodat er ook geen ambtenaren nodig zijn om deze taken en regelingen uit te voeren. Een dergelijke aanpak is aanzienlijk kansrijker dan de zogenaamde pijnloze bezuinigingen op de bureaucratie of het reorganiseren van de overheidsapparaat.

Jan van der Bij is directeur van het Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO)